Borderline personality disorder là gì

     
*

Rối loạn nhân cách ranh giới (Tiếng Anh: Borderline personality disorder) là một rối loạn với sự thay đổi liên tục về tâm trạng, cách họ nhìn nhận về bản thân, và hành vi. Những triệu chứng này thường dẫn tới những hành vi bốc đồng và vấn đề trong mối quan hệ. Những cơn nóng giận, trầm cảm, và lo âu của những người với rối loạn nhân cách ranh giới có thể kéo dài trong vòng vài tiếng, hay thậm chí vài ngày.

Bạn đang xem: Borderline personality disorder là gì

Dấu hiệu và Triệu chứng

Những người với rối loạn nhân cách ranh giới có thể trải nghiệm những biến động lớn trong tâm trạng và thể hiện không chắc chắn về cách họ nhìn nhận bản thân, cũng như vai trò của mình trong thế giới này. Bởi vậy, mối quan tâm và giá trị của họ cũng có thể thay đổi nhanh chóng.

Những người với rối loạn nhân cách ranh giới thường nhìn nhận mọi thứ một cách cực đoan, chẳng hạn như tốt hoàn toàn hay xấu hoàn toàn. Ý kiến của họ về những người khác cũng có thể thay đổi nhanh chóng. Đối với họ, một người có thể là bạn vào hôm nay nhưng sẽ biến thành kẻ thù hay kẻ phản bội vào ngày hôm sau. Sự biến đổi trong cảm xúc này có thể dẫn tới những mối quan hệ căng thẳng và thiếu ổn định.

Những dấu hiệu hay triệu chứng khác có thể bao gồm:

Cố gắng ngăn ngừa sự bỏ rơi (có thể là thật hoặc có thể là do họ tưởng tượng ra), chẳng hạn như nhanh chóng bắt đầu một mối quan hệ thân mật (về mặt thể xác hoặc tinh thần), hay cắt đứt liên lạc với ai đó khi cảm thấy mình có thể bị bỏ rơi. Thường có những quan hệ căng thẳng và thiếu ổn định với gia đình, bạn bè, và người yêu, thường đi từ rất thân thiết và yêu thương (lý tưởng hóa) tới vô cùng căm ghét và giận dữ (hạ thấp giá trị). Cách nhìn nhận về bản thân dễ bị lung lay và bị bóp méo. Có những hành vi bốc đồng và thường nguy hiểm, chẳng hạn như tiêu xài hoang phí, quan hệ tình dục không an toàn, lạm dụng chất kích thích, lái xe cẩu thả, và ăn uống vô độ. Ghi chú: Nếu những hành vi này phần lớn xảy ra trong trường hợp tâm trạng tốt hay nhiều năng lượng, chúng có thể là dấu hiệu của rối loạn tâm trạng, không phải rối loạn nhân cách ranh giớiCó hành vi tự hại, chẳng hạn như rạch thân thểThường xuyên có những suy nghĩ và hành vi liên quan tới tự sát, hay lời đe dọa tự sát Tâm trạng cực đoan và cực kì dễ thay đổi, thông thường, mỗi đợt cảm xúc này sẽ kéo dài từ vài tiếng tới vài ngày. Cảm giác trống rỗng kéo dài Khó khăn trong việc tin tưởng người khác, đôi khi còn đi kèm với nỗi sợ phi lý về mục đích của mọi người xung quanh Cảm giác tách biệt, chẳng hạn, họ sẽ cảm thấy bị tách rời khỏi chính bản thân, cơ thể của mình, hay cảm thấy mọi thứ không thật

Không phải ai với rối loạn nhân cách ranh giới đều biểu hiện tất cả các triệu chứng trên, và số lượng các triệu chứng được biểu hiện cũng không giống nhau ở tất cả mọi người. Các sự kiện tưởng chừng như là bình thường cũng có thể làm xuất hiện triệu chứng. Ví dụ, người với rối loạn nhân cách ranh giới có thể trở nên giận dữ và căng thẳng khi phải xa cách khỏi người thân thiết của mình, dù chỉ là những sự kiện xa cách thông thường, chẳng hạn như đi công tác. Mức độ, tần suất, cũng như thời gian kéo dài của triệu chứng tùy thuộc vào từng cá nhân và rối loạn của họ.

Yếu tố nguy cơ

Cho tới giờ, nguyên nhân dẫn tới rối loạn nhân cách ranh giới vẫn chưa được làm sáng tỏ, tuy nhiên, nghiên cứu cho thấy vai trò của di truyền, cấu tạo và chức năng của não bộ, cũng như các yếu tố môi trường, văn hóa, và xã hội trong quá trình hình thành rối loạn nhân cách ranh giới. Những yếu tố này cũng có thể gia tăng khả năng hình thành của rối loạn.

Lịch sử gia đình: Việc có người thân trong gia đình, như bố mẹ hay anh chị em với rối loạn nhân cách ranh giới có thể gia tăng rủi ro hình thành rối loạn này. Các yếu tố về não bộ: Nghiên cứu cho thấy những người với rối loạn nhân cách ranh giới có thể có những biến đổi trong cấu tạo và chức năng của não bộ, đặc biệt là ở những vùng đóng vai trò làm chủ sự bốc đồng và điều hòa cảm xúc. Tuy nhiên, các nhà nghiên cứu vẫn chưa rõ liệu những biến đổi này là yếu tố nguy cơ dẫn tới rối loạn, hay được gây ra bởi rối loạn. Nhân tố môi trường, văn hóa, và xã hội: Nhiều người với rối loạn nhân cách ranh giới đã trải qua những sự kiện gây sang chấn trong cuộc đời, chẳng hạn như lạm dụng, bỏ rơi, hay bất trắc trong tuổi thơ. Một số người cũng có thể phải trải qua những mối quan hệ không ổn định và tiêu cực, cũng như những xung đột thù địch.

Mặc dù những yếu tố trên có thể gia tăng nguy cơ, ta không thể kết luận rằng chúng chắc chắn sẽ dẫn tới sự hình thành rối loạn nhân cách ranh giới. Cũng như vậy, một số người không trải qua những nhân tố rủi ro trên vẫn có thể hình thành rối loạn này.

Điều trị và Trị liệu

Rối loạn nhân cách ranh giới đã luôn được biết tới là một rối loạn khó điều trị. Tuy nhiên, với nhiều phương pháp mới được dựa trên bằng chứng xác thực, nhiều người với rối loạn này biểu hiện ít triệu chứng hơn, hay các triệu chứng trở nên bớt nghiêm trọng hơn. Hơn nữa, họ cũng nhận thấy sự củng cố trong chất lượng cuộc sống. Người với rối loạn nhân cách ranh giới thực sự cần được nhận các phương pháp điều trị phù hợp, dựa trên bằng chứng xác thực từ những người có chuyên môn. Nếu không được chăm sóc bởi các bác sĩ hay nhà trị liệu có chuyên môn cao, quá trình chữa trị sẽ không gặt hái được hiệu quả.

Có nhiều nhân tố gây ảnh hưởng tới thời gian đạt được hiệu quả kể từ khi quá trình điều trị bắt đầu, bởi vậy, người với rối loạn nhân cách ranh giới và người thân của họ cần phải kiên nhẫn và được nhận trợ giúp phù hợp khi điều trị.

1. Kiểm tra và chẩn đoán

Một chuyên gia sức khỏe tâm lý chuyên nghiệp có kinh nghiệm chẩn đoán và chữa trị rối loạn tâm lý, chẳng hạn như bác sĩ tâm thần, bác sĩ tâm lý hay nhân viên xã hội lâm sàng, có thể chẩn đoán rối loạn nhân cách ranh giới qua những cách sau:

Phỏng vấn chi tiết với thân chủ, bao gồm việc thảo luận về triệu chứng Yêu cầu chủ thể thực hiện xét nghiệm y khoa chi tiết để loại bỏ được những nguyên nhân khác có thể gây nên triệu chứng Hỏi chủ thể về tiền sử bệnh lý của gia đình, bao gồm về sức khỏe tâm lý

Rối loạn nhân cách ranh giới thường xảy ra đồng thời với các tình trạng tâm lý khác. Nhiều rối loạn xảy ra cùng một lúc có thể khiến việc chẩn đoán và điều trị trở nên khó khăn hơn, đặc biệt trong trường hợp triệu chứng của các rối loạn khác có nhiều tương đồng với rối loạn nhân cách ranh giới. Ví dụ, một người với rối loạn nhân cách ranh giới có thể có có khả năng có các triệu chứng của trầm cảm, rối loạn lưỡng cực, rối loạn lo âu, rối loạn sử dụng chất kích thích, hay rối loạn ăn uống cao hơn.

2. Tìm kiếm và kiên trì với điều trị

Những nghiên cứu được hỗ trợ bởi NIMH chỉ ra những hậu quả khi người với rối loạn nhân cách ranh giới không được điều trị đầy đủ:

Có nguy cơ hình thành các bệnh mãn tính về sức khỏe thể chất hoặc tinh thần cao hơn. Khả năng đưa ra các lựa chọn cuộc sống lành mạnh thấp hơn.

Xem thêm: " Regulations Là Gì ? Định Nghĩa, Ví Dụ, Giải Thích Regulations Là Gì, Nghĩa Của Từ Regulations

Rối loạn nhân cách ranh giới cũng được gắn với tỉ lệ cao hơn đáng kể trong hành vi tự hại và liên quan đến tự sát so với dân số chung.

Người với rối loạn nhân cách ranh giới mà biểu hiện những suy nghĩ về việc tự hại hay tự sát cần được giúp đỡ ngay lập tức.

Nếu bạn hay ai đó đang trong khủng hoảng, có thể liên hệ với các đường dây cấp cứu của các bệnh viện tại Việt Nam để được hỗ trợ.

Những phương pháp điều trị được nêu dưới đây chỉ là một trong số những lựa chọn cho người với rối loạn nhân cách ranh giới.

3. Trị liệu tâm lý

Trị liệu tâm lý là lựa chọn số một cho người với rối loạn nhân cách ranh giới. Bác sĩ tâm lý có thể cung cấp điều trị một-một giữa bác sĩ và chủ thể, hay điều trị theo nhóm. Những buổi họp nhóm được tổ chức bởi bác sĩ tâm lý có thể giúp người với rối loạn nhân cách ranh giới học cách đối nhân xử thế và bộc lộ bản thân một cách hiệu quả.

Mối quan hệ giữa chủ thể và bác sĩ tâm lý cần được hài hòa với sự tin tưởng. Rối loạn nhân cách ranh giới có thể khiến chủ thể gặp khó khăn trong việc thoải mái và tin tưởng bác sĩ tâm lý của họ.

Sau đây là hai phương pháp trị liệu tâm lý đối với rối loạn nhân cách ranh giới:

a) Liệu pháp hành vi biện chứng (Tiếng Anh: Dialectical Behavior Therapy, hay DBT): Phương pháp trị liệu này được xây dựng cho người với rối loạn nhân cách ranh giới. DBT sử dụng những khái niệm như chú tâm và chấp nhận; hay chú tâm tới thời điểm và cảm xúc hiện tại. DBT cung cấp những kỹ năng có thể giúp trong việc:

Kiểm soát cảm xúc cực đoan Giảm thiểu hành vi tự hại Củng cố các mối quan hệ

b) Liệu pháp nhận thức hành vi (Tiếng Anh: Cognitive Behavioral Therapy, hay CBT): Phương pháp trị liệu này có thể giúp người với rối loạn nhân cách ranh giới nhận ra và thay đổi niềm tin và hành vi cốt lõi đằng sau cách nhìn nhận sai lệch về bản thân và những người xung quanh, cũng như những vấn đề liên quan tới đối nhân xử thế. CBT có thể giúp giảm thiểu một loạt những triệu chứng về tâm trạng, lo âu, và các hành vi tự sát hay tự hại.

4.Thuốc

Thuốc không phải là lựa chọn số một trong việc điều trị rối loạn nhân cách ranh giới bởi lợi ích của chúng vẫn chưa được làm rõ. Tuy nhiên, trong một số trường hợp, bác sĩ tâm thần có thể gợi ý giải pháp sử dụng thuốc để điều trị một số triệu chứng cụ thể như:

Dao động tâm trạngTrầm cảm Các rối loạn tâm lý khác xảy ra đồng thời

Quá trình điều trị bằng thuốc có thể phải qua sự giám sát của hơn một chuyên gia y khoa.

Các loại thuốc khác nhau có thể gây ra tác dụng phụ khác nhau ở mỗi người. Hãy trao đổi kỹ với bác sĩ về mỗi loại thuốc.

5. Những yếu tố khác

Một số người với rối loạn nhân cách ranh giới có biểu hiện triệu chứng nghiêm trọng, đòi hỏi nhiều chăm sóc, và thường là chăm sóc nội trú. Một số người được điều trị ngoại trú và không cần nhập viện hay chăm sóc khẩn cấp.

Xem thêm: Phụ Kiện Bàn Phím Magic Keyboard Ipad Pro 2020 Gen 2, Trên Tay Phím Magic Keyboard Cho Ipad Pro 2020

6. Trị liệu cho người chăm sóc và người thân trong gia đình

Gia đình và người chăm sóc những người mắc rối loạn nhân cách ranh giới cũng có thể hưởng nhiều lợi ích từ trị liệu. Việc có người thân mắc rối loạn này có thể gây nhiều stress, bởi vậy, các thành viên trong gia đình và người chăm sóc sẽ có thể vô tình khiến triệu chứng của người mình yêu thương tồi tệ đi.

Một số phương pháp trị liệu rối loạn nhân cách ranh giới bao gồm sự tham gia của các thành viên trong gia đình, người chăm sóc hoặc những người thân yêu. Lợi ích của phương pháp này đến từ việc:

Giúp gia đình và những người thân yêu hình thành các kỹ năng thấu hiểu và trợ giúp người với rối loạn nhân cách ranh giới Tập trung vào nhu cầu của các thành viên trong gia đình để giúp họ hiểu được những cản trở và kỹ năng để chăm sóc cho người với rối loạn nhân cách ranh giới. Mặc dù cần nhiều nghiên cứu hơn để đưa ra kết luận về mức độ hiệu quả của phương pháp trị liệu gia đình đối với rối loạn nhân cách ranh giới, theo những nghiên cứu về các rối loạn khác, họ cho thấy lợi ích của sự tham gia của các thành viên trong gia đình đối với quá trình điều trị. 7.Lời khuyên cho gia đình và người chăm sóc

Để giúp đỡ một người bạn hay người thân với rối loạn này, bạn có thể:

Hỗ trợ về mặt cảm xúc, thấu hiểu, kiên nhẫn và động viên - quá trình thay đổi có thể khó khăn và đáng sợ đối với người có rối loạn nhân cách ranh giới. Tuy nhiên, họ có thể khỏe mạnh hơn theo thời gian. Tìm hiểu về các rối loạn tâm lý, bao gồm rối loạn nhân cách ranh giới, để ta có thể hiểu thêm về người với rối loạn này đang thực sự trải qua điều gì. Đối với những người có người thân đang được điều trị, hãy động viên họ hỏi về phương pháp trị liệu gia đình. Tìm kiếm tư vấn trị liệu tâm lý cho bản thân. Chú ý rằng bạn và người thân của mình không được có chung một bác sĩ tâm lý.